Owsik koński (Oxyuris equi) jest wbrew pozorom dość powszechnie występującym na terenie Europy pasożytem.
Inwazje owsikami występują najczęściej w środowisku stajennym, ale mogą także pojawiać się na pastwiskach. Roznoszą się dość łatwo, choć zazwyczaj tylko pojedyncze zarażone konie będę wykazywać objawy.
Dla owsików charakterystyczne są spore różnice występujące pomiędzy samcami i samicami (polimorfizm płciowy).
Samice osiągają imponujące rozmiary, z długością wahającą się między 4, a nawet 15 cm. Wyposażone są także w długi ogon, zwężający się ogon. Samce natomiast to niepozorne nicienie długością nie przekraczające zwykle 1 cm.
Skąd się bierze?
Zacznijmy jak zwykle od jaja.
Ze spożytego przez konia jaja (L3) w jelicie cienkim wylęgają się larwy, co trwa od 3 do 11 dni.
Wędrują one następnie do jelita ślepego i okrężnicy, gdzie wnikają w śluzówkę. W ścianie jelit grubych larwy przebywają przez około 7-8 tyg. W tym czasie osiągają dojrzałość i mogą zaczyąć się rozmnażać. Teraz następuje ciekawe zjawiskowo typowe dla tego gatunku pasożytów. Samice owsików wędrują przez prostnicę, aż do odbytu, aby tutaj wychylić się z końskich jelit i zdeponować jaja.
Jaja owsików są składane przez samice na skórze w okolicy odbytu.
Typowa dla tego pasożyta jest imponująca liczba jaj (od dziesiątki lub nawet serki tysięcy).
Jaja składane są w „pakietach”, sklejonych specjalną lepka wydzieliną, która przytwierdza je skutecznie do końskiej skóry i włosa. Wydzielina szybko zasycha. Może tworzyć w ten sposób widoczne gołym okiem wysuszone zaklejeczki kremowej barwy.
To właśnie ta lepka substancja odpowiada za charakterystyczny objaw, czyli intensywne swędzenie!
Jakie objawy mogą towarzyszyć dużej inwazji?
Wiele koni przy umiarkowanej inwazji nie wykazuje żadnych zauważalnych objawów.
Najbardziej typowym objawem jest świąd okolicy odbytu, co oczywiście skutkuje najcześciej wycieraniem nasady ogona.
Może dochodzić do powstawania uszkodzeń końskiej skóry w skutek uporczywego wycierania ogona. Pojawiają się wyłysienia, przetarcia, przebarwienia i zapalenie skóry u podstawy ogona. Włos jest zwykle połamany, uszkodzony i skołtuniony (tzw.„szczurzy ogon”).
U zarażonych koni może pojawiać się też bliżej niezidentyfikowana nerwowość, związana po prostu z przewlekłym świądem i dyskomfortem.
W niektórych przypadkach, szczególnie przy masywnej inwazji, w okresie gdy larwy bytują w śluzówce okrężnicy, mogą pojawiać się także objawy takie jak chudnięcie, osłabienie i spadek kondycji.
W rzadkich przypadkach larwy mogą wywoływać ostre zapalenie błony śluzowej okrężnicy.
Rozpoznanie?
Rozpoznania w przypadku inwazji owsików dokonuje się oczywiście w dużej mierze w oparciu o obserwacje charakterystycznych objawów.
Jeżeli mamy podejrzenie, że przyczyną świądu mogą być owsiki to można potwierdzić to przypuszczenie wykonując test z wykorzystaniem najzwyklejszej taśmy klejącej (metoda Grahama).
Test polega na przykładaniu przezroczystej taśmy klejącej do skóry w okolicy okołoodbytowej. Następnie taśmę odrywa się, przenosi na szkiełko i bada pod mikroskopem. W badaniu mikroskopowym lekarz lub laborant będzie wypatrywać charakterystycznych jaj owsików. Są to owalne, lekko jednostronnie spłaszczone jaja, wyposażone wieczko i zawierające zarodek.
Metoda z wykorzystaniem taśmy klejącej pozwala niekiedy wykryć też inne rodzaje pasożytów, głównie zewnętrznych, np. wszy.
Leczenie?
Leczenie w przypadku owsików powinno przewidywać nie tylko farmakoterapie, ale także utrzymywanie odpowiedniej higieny.
Leki stosowane przy zwalczaniu owsików to:
- Iwermektyna
- Moksydektyna
W obu powyższych przypadkach istnieją już doniesienia o potencjalnych przypadkach owsików opornych na ich działanie.
- Fenbendazol
- Pyrantel – ma różną skuteczność.
Jak zadbać o higienę?
Okolica odbytu i nasady ogona u zarażonych koni powinna być regularnie przemywana ciepłą wodą zawierającą łagodny środek dezynfekcyjny (np. mydło z chlorheksydyną). Pozwala to usunąć drażniącą wydzielinę, łagodząc w ten sposób objawy świądu, a także zapobiegać dalszemu rozprzestrzenianiu się jaj owsików najbliższym w otoczeniu konia.
Oczywiście jak zwykle istotna jest także higiena w stajni i na pastwisku!
Źródła:
Alan A. Marchiondo, Larry R. Cruthers and Josephus J. Fourie – Parasiticide Screening, Volume 2 – 2019
Marianne M. Sloet van Oldruitenborgh-Oosterbaan, Derek C. Knottenbelt – Techniki diagnostyczne w chorobach skóry u koni – Weterynaria po Dyplomie, 2011
ESCCAP -Przewodnik leczenia i zwalczania inwazji pasożytów żołądkowo-jelitowych u koni, 2019
Weterynaria po dyplomie, Nowe trendy w zwalczaniu pasożytów u koni, 2017
University of Saskatchewan – Oxyuris Equi – 2021
Reinemeyer CR – Anthelmintic resistance in non-strongylid parasites of horses – Veterinary Parasitology, 2012
