Glisty końskie (Parascaris equorum) to kolejny gatunek nicienia pasożytującego w końskich jelitach.
To dość powszechne pasożyty, które upodobały sobie szczególnie konie młode. Częstotliwość występowania glist u źrebiąt i młodzieży może osiągać nawet 80%!
Te robale pasożytują w jelicie cienkim, w przeciwieństwie do słupkówców, które preferują jelito grube.
Niestety glisty, podobnie jak znane wam z poprzedniego wpisu słupkowce duże, korzystają z tras wytyczonych przez naczynia krwionośne, aby przemieścić się za ich pośrednictwem do wątroby, płuc i serca. Głównym ich celem jest dostanie się do światła dróg oddechowych, aby dalej przez krtań zawędrować do gardła, skąd połknięte wracają ponownie do jelit. Dopiero wtedy wytrwała glista, która zakończyła swoją wędrówkę, może rozgościć się w jelicie cienkim.
Taka podróż trwa średnio około 3 tygodni, jednak potrzeba jeszcze kolejnych tygodni, żeby glista mogła osiągnąć dojrzałość i zacząć produkować jaja. Dlatego od momentu połknięcia jaja, do momentu wyhodowania dorosłej glisty siejącej kolejnymi jajami mija zwykle od 10 do nawet 16 tygodni.
Skąd się biorą?
Jaja spożywane są najcześciej wraz z trawą lub zanieczyszczoną odchodami paszą, a w jelicie cienkim uwalniane są z nich larwy.
Dorosłe samice glist mogą produkować kilkaset tysięcy jaj dziennie i osiągać imponujące rozmiary sięgające nawet 50 cm długości! Sprawia to, że zaliczają się do jednych z największych znanych nauce gatunków pasożytniczych nicieni!
Masowa wręcz produkcja jaj stwarza to duże ryzyko zanieczyszczenia nimi otoczenia. Co gorsza jaja glist są wyjątkowo odporne. Mogą przetrwać w środowisku nawet kilka lat i nie straszne są im niesprzyjające warunki, łącznie z mrozami… Z tego względu uważa się, że raz zanieczyszczona stajnia, czy łąka, niestety już na zawsze pozostaje aktywnym źródłem powtórnych inwazji glist.
Jakie objawy mogą towarzyszyć dużej inwazji?
W przypadku glist często przez dłuższy czas nie zaobserwujemy żadnych szczególnych objawów lub zaobserwujemy jedynie te mało specyficzne.
Duże inwazje mogą na etapie obecności larw w układzie oddechowym wywoływać kaszel.
U młodych koni inwazji towarzyszy często także spadek odporności, który predysponuje je do wtórnych infekcji wirusowych lub bakteryjnych.
Jeżeli glisty rozgoszczą się już na dobre w jelicie cienkim to mogą powodować szereg mało specyficznych objawów, takich jak chudnięcie, słabszy apetyt, pogorszenie jakości sierści, czy nawracające objawy kolkowe.
Znaczna inwazja tych potężnych gabarytowo pasożytów preferujących przytulne jelito cienkie (którego średnica nie jest zbyt duża) może jednak doprowadzić także do bezpośredniego zagrożenia życia konia!
Kłębowisko glist może doprowadzić do niedrożności jelita, jego wgłobienia i/lub perforacji, którym towarzyszyć będą zwykle silne objawy kolkowe i zapalenie otrzewnej. W takim wypadku nawet natychmiastowa interwencja chirurgiczna może okazać się niewystarczająca aby uratować życie konia.
Rozpoznanie?
Rozpoznanie opiera się o klasyczne badanie kału, w którym można stwierdzić obecność jaj i/lub niekiedy także larw.
Niestety podobnie jak w innych przypadkach, tutaj także ilość jaj obecnych w momencie badania w kale wcale nie przekłada się w wiarygodny sposób na skalę inwazji w jelitach.
Diagnostykę utrudnia długi okres utajony (wspomniane 16 tygodni), co oznacza, że koń może całymi tygodniami być zarażony, jednak wcale nie wydalać w danym momencie jaj w kale.
Przyjmuje się jednak (co pewnie nikogo nie zaskoczy) że ich obecność w kale należy uznać za bezwzględne potwierdzenie zakażenia i wskazanie do zastosowania leków.
Lecznie?
To co przede wszystkim jest istotne w temacie glist to fakt, że z powodu szczególnej wytrzymałości ich jaj oraz ryzyka trwałego zanieczyszczenia nimi środowiska, zalecane jest, aby w przypadku wykrycia inwazji u jednego z koni odrobaczać już bez wyjątku wszystkie konie przebywające w tym samym środowisku. Zakłada się, że nawet jeżeli w danym momencie nie wydalają one akurat jaj to jednak z dużym prawdopodobieństwem są również zarażone.
Skuteczne leki przeciwko glistom końskim to:
- Iwermektyna
- Moksydektyna
- Fenbendazol
Co ważne, działają one zarówno na larwy obecne w jelicie, jak i te bytujące akurat w płucach!
Ponieważ na zarażenie tym pasożytem szczególnie wrażliwe są źrebięta to specjalne zalecenia obejmują ich profilaktykę!
W przypadku źrebiąt zalecane jest odrobaczania co 6-8 tygodni przed cały pierwszy roku życia.
Niestety jak zwykle mierzymy się tu równocześnie z ryzykiem powstania oporności na leki, dlatego należy unikać stosowania ich w odstępach mniejszych niż zalecane 6 tygodni i uzgodnić ze swoim lekarzem prowadzącym odpowiedni harmonogram z wykorzystaniem na zmianę różnych substancji czynnych.
Czy możemy kontrolować skuteczność odrobaczeń?
Europejska Rada Naukowa do spraw Pasożytów Zwierząt Towarzyszących zaleca, aby przynajmniej raz w roku, przed i po leczeniu, przeprowadzać badania kału w celu oceny jego skuteczności.
Polecanym rozwiązaniem jest w tym wypadku stosunkowo mało popularny u nas test redukcji jaj (faecal egg count reduction test – FECRT).
Za jego pomocą możemy oczywiście określić procentowo skuteczność zabiegu u konkretnego konia (jak zwykle z jakimś marginesem błędu, ale mimo wszystko jest to zawsze cenna informacja). To narzędzie można wykorzystać jednak także do monitorowania procentowo skuteczności zastosowanych leków w skali stada, co może być bardzo pomocne w doborze odpowiednich leków i częstotliwości zabiegów dla większej grupy koni.
Źródła:
S. Corning – Equine cyathostomins: a review of biology, clinical significance and therapy – Parasites & Vectors, 2009
AAEP – Parasite Control Guidelines. Lexington, Ky: American Association of Equine Practitioners, 2013
Faecal egg count reduction test for assessing anthelmintic efficacy: average versus individually based estimations, 2004
Sławomir Kornaś, Marta Skalska, Bogusław Nowosad, Jakub Gawor – Zgrupowania słupkowców małych (Cyathostominae) u rocznych i dwuletnich klaczek czystej krwi arabskiej – Wiadomości Parazytologiczne, 2007
ESCCAP -Przewodnik leczenia i zwalczania inwazji pasożytów żołądkowo-jelitowych u koni, 2019
Weterynaria po dyplomie, Nowe trendy w zwalczaniu pasożytów u koni, 2017
C. Kowalski, M. Sztanke, A. Burmańczuk – Makrocykliczne laktony w terapii chorób pasożytniczych – 2003
ESCCAP – Diagnostyka parazytologiczna u kotów, psów i koniowatych, 2022
